rozmiar tekstu + A - A   Wersja tekstowa

Osiedle patronackie kopalni „Dębieńsko”, jak podkreślają architekci, jest jedną z najpiękniejszych i najlepiej zachowanych kolonii tego typu. Wyróżnia ją dekoracyjność zastosowanych form architektonicznych. Osiedle zostało zaprojektowane tak, by tworzyć przemyślaną całość, choć każdy z około stu familoków jest inny. Domy wyróżniają się ciekawymi detalami dekoracyjnymi: glazurowaniem, deskowaniem, murem pruskim, a także dachem mansardowym czy charakterystycznym wolim oczkiem w dachu. Inwestorem kolonii był koncern Zjednoczone Huty Królewska i Laura – właściciel kopalni „Dębieńsko”. Cały kompleks projektował mistrz budowlany Stork z Czerwionki, etatowo pracujący dla koncernu.

Od XVII w., tak jak w większości leżących na ziemi rybnickiej osad, w Czerwionce rozwijało się hutnictwo. Ale dopiero odkrycie w 1788 r. pokładów węgla kamiennego przyśpieszyło rozwój miejscowości. W Czerwionce i okolicach szybko zaczęły powstawać kolejne niewielkie zakłady górnicze. Te małe kopalnie oraz należące do nich pola górnicze były kolejno skupowane przez koncern „Zjednoczone Huty Królewska i Laura”, który 2 listopada 1898 r. uruchomił kopalnię „Dubensko” (od 1922 r. „Dębieńsko”).

Do pracy w zakładzie stale poszukiwano nowych pracowników, w tym górników oraz niższy i wyższy dozór. Dla tych, którzy zdecydowali się przenieść do Czerwionki, na przełomie XIX i XX wieku zaczęto budować osiedle patronackie. Do wybuchu II wojny światowej postawiono w centrum Czerwionki 121 budynków dla robotników i urzędników.

Wybudowano także 4 domy sypialne dla nieżonatych - (jeden z nich w latach 20. XX wieku przystosowano do celów sakralnych i do dziś mieści się tam kościół pw. NSPJ – ul. 3 Maja obok hali targowej), w których, znajdowało się 580 miejsc sypialnych. Mieszkali tam górnicy spoza zaboru pruskiego oraz z biedniejszych rejonów Włoch. Obok domu sypialnego uruchomiono przystanek kolejowy „Dubenskogrube”. Wybudowano także wille dla kierowników ruchu (obecnie przedszkole ul. Młyńska) oraz dyrektora kopalni (ul. 3 Maja). W pobliżu tej ostatniej znalazł się okazały park oraz korty tenisowe. Zbudowano też 4 domy urzędnicze, w jednym z nich mieści się obecnie komisariat policji (ul. 3 Maja).

Osiedle patronackie w Czerwionce, jak na swoje czasy, było nowoczesne, kompleksowe i samowystarczalne - znajdowało się w nim wszystko, co potrzebne pracownikowi do życia: kościół, szkoła, sklep, pralnia, suszarnia, magiel, piekarnia i lokal mieszkaniowy. Każdy z budynków miał własne podwórze, ogródek warzywny o wielkości ok. 150 m kw. z kilkoma zasadzonymi już drzewami owocowymi. Obok budynków mieszkalnych wybudowano także budynki gospodarcze, a w nich komórki – po dwie na każdego lokatora – na trzymanie drobnego inwentarza, względnie na opał oraz ustęp. Osiedle zaopatrzono także w niezbędną infrastrukturę – rynsztoki, sieć wodociągową i elektryczną. Wewnątrz budynków lub przed wejściem do każdego z nich, znajdowały się punkty poboru wody oraz specjalne, metalowe uchwyty do czyszczenia butów. Do każdego mieszkania należała także obszerna piwnica, dwie do czterech rodzin dysponowały wspólnym strychem do suszenia bielizny.

Dla urozmaicenia wyglądu osiedla, założono ogródki kwiatowe i zieleńce, służące jako skwery oraz place zabaw dla dzieci. Ulice obsadzono licznie drzewami.

Osiedle w Czerwionce wyróżnia dekoracyjność i różnorodność zastosowanych form architektonicznych – ozdobny detal – szczyty, facjaty, ornamenty, odeskowania, elementy muru pruskiego, charakterystyczne są także krawędzie szczytowe, powtarzający się kształt facjat, odeskowania, pokryte karpiówką dachy. Często stosowanym elementem architektonicznym jest też tzw. wole oko. Pomimo zróżnicowania architektury, kolonia zachowuje jednolity charakter całości. Rozplanowano ją w oparciu o prostokątną siatkę ulic, nadając jej szachownicowy układ. Część środkową osiedla zajęły budynki wolnostojące o bogatszej dekoracji architektonicznej, na obrzeżach zaś postawiono obiekty o skromniejszym wystroju.

Dzięki pozyskanym środkom unijnym Gmina prowadzi obecnie rewitalizację infrastrukturalną i społeczną osiedla. Celem działań jest poprawa jakości życia mieszkańców osiedla oraz stworzenie odpowiedniej infrastruktury dla turystów. Przy ul. Szkolnej znajduje się plac rekreacyjno-wypoczynkowy z ławeczkami, fontanną, plenerową siłownią, skateparkiem, stołami do gry w tenisa stołowego i innymi atrakcjami.  Tworzony jest obecnie Punkt Informacji Turystycznej oraz ścieżka edukacyjna na terenie osiedla.


English version

Housing of the Mine "Dębieńsko"

 The housing was created in 1899 until 1916, with the development and expansion of the mine. As a cultural object has been entered in the register of monuments under No. A / 1550/95.
Under law protection are:
- settlement plan
- residential development, services
- arrangement of greenery filled streets

System protected by law has an area of 15 hectares. It consists of more than 80 residential buildings, multi-family housing and schools 4,6,8, masonry brick, covered with ceramic tiles. Buildings have an interesting, varied form and architecture.

 

Red and white buildings with rich architectural decoration and intricately broken roofs among the most beautiful and best preserved in Upper Silesia.
They were laid out in a grid of rectangular streets creating a diverse but orderly arrangement of the urban Czerwionka district. Along Słowackiego, General Haller and Veterans streets occupy buildings with a richer form and architectural style, edging lower buildings form a more modest design. The whole building is uniform within individual streets but with different architectural object comprising: ornaments with white glazed brick, tops, decking, form doświetlających attic windows and a variety of motives timbered. This diversity of applied details and motifs gives an interesting diversity of buildings. On the streets there are various sizes and various types of buildings line. On the streets Słowackiego occur - 3 types, General Haller - 5 types, Veterans - 6 types, Mickiewicza- 5 types and on the Wolności street - 20 types.
In addition to housing and housing services system had a rich variety of outbuildings.
Within there are two public buildings: school and kindergarten with administrative building. The whole system complements the green plantings occurring in the form of streets and the remains of the ancient gardens.
The streets were filled with deciduous tree species. On the street Słowackiego partially preserved old lime trees, General Haller and Mickiewicz streets Acacias, Wolności street oaks and rowans and on the School street linden, chestnutss and beeches.
Housing as a whole has a significant urban value and architectural scale of the municipality and the region.


Zdjęcia archiwalne
Archive photos












Zdjęcia współczesne
Contemporary photos






















 




Zamknij