rozmiar tekstu + A - A   Wersja tekstowa

Odsłonięcie karbonu

Istniejące obecnie wyrobisko dawnej cegielni przy ul. Leśnej 11, ma ok. 200 m długości, 150 m szerokości i 25 m wysokości. Odsłonięte są tu utwory karbonu produktywnego (w wyższej części odsłonięcia widoczne są też utwory czwartorzędowe). Profil geologiczny karbonu na ścianach wyrobiska widoczny jest fragmentarycznie (przeważnie ok. 3 m, rzadziej ok. 5 m). Sumaryczna miąższość profilu kompilowanego z różnych partii odsłonięcia wynosi ok. 15 m. W odsłonięciu występują skały ilasto-mułowcowe oraz piaszczyste, w spągowej części profilu występuje także pokład węgla o miąższości do 0,6 m. Na uwagę zasługuje występowanie w całym profilu karbonu dużej ilości szczątków roślinnych, miejscami tworzących nagromadzenia. Wiekowo odsłonięte utwory należą do karbonu górnego, piętra westfalu B; w szczegółowej litostratygrafii odsłonięty profil należy sytuować w serii mułowcowej, w dolnej części warstw orzeskich s.s. (poniżej pokładu 321).

Obecnie jest to największe i najcenniejsze odsłonięcie karbonu produktywnego w Zagłębiu Górnośląskim. Jednocześnie jest to jedno z kilku zaledwie odsłonięć karbonu, jakie jeszcze w Zagłębiu istnieją.

Obok wartości dydaktycznych wynikających z samego istnienia rozległego odsłonięcia o w miarę dobrze zachowanym profilu karbonu, odsłonięcie prezentuje znaczną wartość naukową. Występują tu unikatowe zjawiska geologiczne, szczególnie ważne z punktu widzenia sedymentologicznego, paleobotanicznego i paleogeograficznego.

W części wschodniej (obszary „B” i „C”) znajdują się dobrze zachowane odsłonięcia osadów gruboklastycznych będące wypełnieniem kopalnego koryta rzecznego z nagromadzeniem skamieniałości dużych leżących pni lepidofytów oraz innych szczątków roślin (głównie kordaitów). Szczególnie dobrze jest to widoczne na ściance w kierunku południowo-wschodnim (obszar „C”). 


Również na ściance w kierunku północno-wschodnim (obszar „B”) znajdują się nagromadzenia pni i innych szczątków roślinnych. Na zamieszczonym poniżej zdjęciu widoczny jest fragment oderwanego dużego bloku skalnego z tej ścianki z muzealnym okazem pnia. 

Liczne dobrze zachowane skamieniałości roślinne występują w całym odsłonięciu. Z punktu widzenia paleobotanicznego najciekawszą częścią odsłonięcia jest ścianka w części północnej (obszar „A”). Znajdują się w niej pojedyncze fragmenty pni sygilarii, pogrzebanych w pozycji wzrostu, co jest unikatowym (w skali światowej) zjawiskiem geologicznym tworzącym tzw. "karboński las".

Odsłonięty w wyrobisku profil karbonu był wielokrotnie opisywany w literaturze naukowej oraz prezentowany w trakcie konferencji naukowych, w tym międzynarodowych.

Ze względu na walory dydaktyczne jest to także miejsce, które wielokrotnie było obiektem ćwiczeń studentów w trakcie geologicznych praktyk terenowych. Ze względu na duże znaczenie z punktu widzenia naukowo-dydaktycznego, dziedzictwa kulturowego oraz turystyczno-rekreacyjnego całe odsłonięcie powinno być objęte ochroną prawną jako stanowisko dokumentacyjne.

Teren ten jest obecnie rekultywowany, przy czym władze gminy wciąż poszukują sponsora, który zabezpieczyłby odsłonięcie.

Tekst i zdjęcia - Janusz Jureczka, Państwowy Instytut Geologiczny, Oddział Górnośląski w Sosnowcu,
e-mail: jjureczka@pigog.com.pl.

 


Zamknij